درس‌نامه
زمین دو حرکت اصلی دارد. در «حرکت وضعی» زمین مثل فرفره به دور خودش می‌چرخد. هر دور کامل حدود ۲۴ ساعت یا یک شبانه‌روز طول می‌کشد. نیمه‌ای از زمین که رو به خورشید است روز است و نیمه‌ی دیگر شب.
در «حرکت انتقالی» زمین به دور خورشید می‌چرخد. این گردش حدود ۳۶۵ روز و ۶ ساعت، یعنی یک سال، طول می‌کشد. آن ۶ ساعت اضافه در هر چهار سال روی هم یک روز می‌شود و آن سال را «سال کبیسه» می‌نامیم.
محور زمین کمی کج است. برای همین وقتی زمین دور خورشید می‌گردد، نور خورشید در بخشی از سال مستقیم‌تر و در بخشی دیگر مایل‌تر به ما می‌تابد و فصل‌ها پدید می‌آیند. ایران در نیمکره‌ی شمالی است؛ وقتی ما تابستان داریم، در کشورهای نیمکره‌ی جنوبی مثل استرالیا زمستان است.
- نواحی قطبی: بسیار سرد و یخ‌زده؛ مردم لباس‌های ضخیم و پوستی می‌پوشند و از شکار و ماهیگیری زندگی می‌کنند.
- نواحی بیابانی گرم و خشک: آب کم و گرمای زیاد؛ خانه‌ها دیوارهای ضخیم و پنجره‌های کوچک دارند و مردم لباس‌های گشاد و روشن می‌پوشند.
- نواحی استوایی: گرم و بسیار پرباران با جنگل‌های انبوه؛ خانه‌ها را گاهی روی پایه‌های بلند می‌سازند تا از آب و رطوبت در امان باشند.
صبح که خورشید از شرق طلوع می‌کند، در واقع زمین در حال چرخیدن از غرب به شرق است.
برای همین مردم شهرهای شرقی ایران، مثل مشهد، کمی زودتر از مردم شهرهای غربی، مثل تبریز، طلوع خورشید را می‌بینند.
نکته: برای یادآوری: «وضعی» یعنی چرخش به دور خود و ساختن شب و روز؛ «انتقالی» یعنی گردش به دور خورشید و ساختن سال و فصل‌ها.